Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
TÜRKÇE 'DE 600 BYNDEN ÇOK KELYME VAR !..
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 02 Ekm 2006
Bildiriler: 165
Şehir: BANDIRMA / BALIKESYR
Alıntıyla Cevap Gönder
TÜRKÇE' DE 600.000 DEN ÇOK KELYME VAR !..

Türkçenin bugünkü durumuna bakynca bana da ‘kal geliyor’


?ükrü Halûk Akalyn, 1956 Adana do?umlu. Ystanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyaty'ny bitirdi. 1995'te TDK Bilim Kurulu üyesi, 1996'da profesör oldu.
Çukurova Üniversitesi'nde Türk dili, edebiyaty, tarihi üzerinde ara?tyrmalar yapmak üzere Türkoloji Ara?tyrmalary Merkezi'ni kurdu ve yönetti. Bilgisayar terimlerinin Türkçele?tirilmesi, bilgisayarda Türkçenin yanly?syz kullanylmasy, internette Türkçenin ve Türkçe içeri?in yaygynla?masy için çaly?malar yürüttü. Ynternette yayymlanan dünyanyn ilk ve tek sanal Türkoloji dergisi Sanal Türkoloji Ara?tyrmalary Dergisi'ni 1999'da yayymlamaya ba?lady. 2001'de TDK ba?kanly?yna getirildi. Genel sekreterli?i Amerika'da bulunan PIAC Uluslararasy Sürekli Altayistik Konferansy'nyn 2003 yyly dönem ba?kanly?yna seçildi. Türk dili alanynda yayynlanmy? 10 kitaby, çok sayyda makalesi var.
Eski TDK ba?kanlaryndan sizin farkynyz ne? Gelmi? geçmi? en iyi Türkçeye en iyi vakyf, en iyi ba?kan siz misiniz?
Öyle bir iddiam yok. Benim farkym ?u olabilir. Ben biraz ki?ili?im gere?i toplumla iç içe olmayy seviyorum. TDK’yi “fildi?i kule” olmaktan çykarmaya çaly?yyorum. Kysmen ba?aryly oldu?uma inanyyorum. Basyn kurulu?laryyla daha iyi ili?ki kurulmasy, dile duyarly ki?ilerle kayna?ma yönünde çaba sarf ediyorum. Ykincisi TDK teknolojiye uzak kalmy?. Kuruma bunu getirmeye çaly?tym. Mesela internetteki Türkçe Sözlük’ü ben göreve geldikten sonra, bir yyllyk bir çaly?ma sonucunda kullanyma açtyk. Bunu di?er sözlükler izledi. Ki?i Adlary Sözlü?ü’nü hazyrladyk. Ve TDK’nin yapty?y çaly?malarda bili?im teknolojisinden yararlanmaya ba?ladyk. Türkçe Sözlük’ün yeni baskysy bugünlerde çykacak. Artyk bundan sonra sözlük hazyrlama ilkesini tamamen de?i?tiriyoruz. Fi?leme yerine metinlere dayaly sözlük hazyrlayaca?yz. 1905’ten itibaren bütün edebi eserleri, gazete ve dergileri bilgisayar ortamyna aktaraca?yz. Bu üç dört yylda yapylacak bir çaly?ma. Teknolojinin yardymyyla çok zor bir i? de?il. Türkçenin söz varly?y esas o zaman ortaya çykacak. Bir yazar bir kelimeyi kullanmy?. Dikkatlerden kaçmy?, fi?leyememi?seniz, sözlü?e girmiyor eski usule göre. Bu çaly?mayla yazyly Türkçenin bütün söz varly?y sözlü?e yansyyacak. Bir sözümüzü bir yazarymyz ba?ka bir anlamda kullanyyorsa o anlamy görebilme imkânyna kavu?aca?yz.
?u anki sözlüklerimiz çok fakir o zaman.
Sözlüklerde tam olarak bütün söz varly?ymyz yok. Sürekli dil geli?iyor, dil yeni sözler, yeni anlamlar kazanyyor. Ama modern Türkçenin bütün söz varly?yny aktardy?ymyzda ise hiçbir kelimeyi kaçyrmamy? olaca?yz. Burada asla yazar ayrymy, ?air ayrymy yapylmayacak. Dili geli?tirenler yazarlar, ?airler. Yazarlaryn kullandy?y dilden yola çykarak kurallary dilbilimciler koyuyor zaten. Sözlü?ümüzü de onlaryn eserlerine dayaly olarak yapaca?yz.
Türkçenin söz varly?y me?er ne çokmu? mu diyece?iz o zaman?
Elbette… Zaten Türkçenin söz varly?y, toplumda bilinenin çok çok üstünde. Bizim belirlememize göre alty yüz bine ula?an bir söz varly?ymyz var. Ama bunu yeterince kullanamyyoruz. Dilin sözlü?ünü yapmak mutlaka dili geli?tirmek anlamyna da gelmiyor. Önemli olan bu veri tabanyny ortaya koyup, bunun bir kullanym alanyna açylmasyny sa?lamak.
Yngilizcenin Türkçeden daha zengin görünmesi, Yngilizlerin sözcükçülük anlayy?yyla bizimkinin farkly olmasyndan my?
Evet.
Hakikaten Yngilizcedeki gibi 600 bin kelimemiz var my?
Sözlük hazyrlama ilkelerine bakarsanyz, bizim sözlü?ümüzü de öyle hazyrlarsak, elbette var.
Biz aptal myydyk yani. Bunca sene niye kendimizi a?a?yladyk durduk?
Bu biraz da ya?ady?ymyz dilin gücünden haberdar olmamamyzdan kaynaklanyyor. Bir de ba?ka yönü var… ?emsettin Sami’nin Kamus-y Türkî’sinde 26 bin civarynda kelime var. TDK’nin 1945’te yayymlady?y ilk Türkçe Sözlük’te 15 bin civarynda bir kelime var. 45 yyl var arada. 45 yylda dilde ya?anan geli?melerin bu sözlü?e yansymasy ile bu sözlü?ün söz varly?ynyn 26 binin daha da üzerinde olmasy gerekirken, 15 bine inmi?. Y?te bu, tasfiyecili?in boyutunu gösteriyor.
Yine de Türkçenin Yngilizce kadar zengin olmady?yny sanyyorum. Çünkü biz son yüzyylda bilim ve teknoloji üretmedik, evrensel sanat üretmedik, felsefe üretmedik. Nasyl ayny olur hocam?
Elbette fark var. Mutlaka birebir ayny diye bir ?ey söyleyemeyiz.
Ama demin ayny diyordunuz.
Türkçenin söz varly?yndan ne anlady?ymyza ba?ly bu. Türkçenin söz varly?y dedi?imizde ya?ayan dili dü?ünecek olursak, ?u anda bizim bölge a?yzlarymyzyn söz varly?y, deyimlerimiz, atasözlerimiz, terimler zenginli?imiz. Zaten Yngilizcenin o tür sözlüklerinde bu tür sözlerin hepsi alynyyor. Tamamen ansiklopedik bir sözlük. Bizim de iki sözlü?ümüz olacak. Türkçe Sözlük, yine yazy dilimizin sözlü?ü olacak. Ama Türkçenin bütün söz varly?yny kapsayan bir ba?ka çaly?mamyz olacak. Zaten Yngilizcenin veya di?er dillerin sözlükleri de öyle. Kullanym amaçlaryna yönelik olarak birkaç türde hazyrlanyyor. Bizim de amacymyz, hem yazy dilinin sözlü?ünü hazyrlamak, hem de bütün söz varly?yny bir veri tabany hâlinde, metne dayaly olarak ortaya koymak.
Dildeki kirlilikten siz de nasibinizi alyyor musunuz? Mesela siz ara syra oha falan olmuyor musunuz?
(Gülüyor) Tabii dildeki kirlilik herkesi etkiliyor. Benim de bazen kullanmamam gereken sözleri kullandy?ym oluyor. ?u anda dilde kullandy?ymyz bazy sözler de zaman içerisinde bir uç söyleyi? olarak ortaya çykmy?ty, otuz kyrk yyl önce ele?tirilmi?ti, hafife alynmy?ty. Ama onlar daha sonra yerle?ti, yaygynla?ty, kullanylyyor. Oha falan oldum gibi söyleyi?ler, hayatyn içinde zaten var.
Yaryn bir gün ba?bakan da oha falan olabilir, siz de diyebilirsiniz bu lafy.
Ben de diyebilirim. Yanly? olan ?u: Bu tür uçtaki kullanymlar, örnek olarak gösteriliyor. Ba?ka ülkelerde böyle bir ?ey yok. Olumsuz o tipleri dizinin kahramany hâline getirmemek gerekiyor. O dizide hayatyn içinden bir olay canlandyrylyyorsa kitabî bir dille konu?masy beklenmez oyuncularyn. Hayatyn içindeki birtakym olumsuzluklar dizide canlandyrylyrken, imrenilecek bir durum olarak gösterilmemesi gerekiyor. Onun yerine Türkçede ba?ka deyimlerimiz var. Dilimize yerle?mi?, zenginlik haline gelmi?tir, bunlaryn kullanylmasy gerekiyor. Bütün dizinin sadece “oha falan oldum”la gitmemesi gerekiyor.
Gitmiyor zaten. Size hiç kal gelmedi mi hayatta hocam?
(Gülüyor) Türkçenin bu durumuna bakty?ymyzda “kal geliyor” tabii ki.
Ben TDK’den ?öyle bir ?ey beklerim. Ça?da? ya da eski, bütün yazarlarymyzyn tek tek sözlü?ünü yapsanyz. Kaç kelime ile yazyyorlar, en çok hangi kelimeleri kullanyyorlar, onlara ne anlamlar yüklüyorlar. Buradan onlaryn hem bilinçlerini, hem psikolojilerini anlamy? olurum. Çok da ilgi görür. Neden yapmyyorsunuz böyle güzel ?eyler?
Do?ru, yazarlarymyzyn sözlü?ü hazyrlanmamy?. Hazyrlanmalyydy. Benim asyl yapmak istedi?im bu. Yazarlarymyzyn bütün söz varly?yny ortaya koymak. Önce her yazaryn kendi sözlü?ünü hazyrlamak. En çok kullandy?y kelimeyi, syfaty, zarfy, olaylary nasyl canlandyrdy?yny vermek. Bunlar üniversitelerimizin Türk dili ve edebiyaty bölümlerinde kysmen yapylyyor. Ama bütün bu çaly?malaryn bir amaca yönelik olarak yapylmasy gerekiyor. Bunu da yapacak olan TDK. Yapmaya da ba?ladyk. Demin tam anlatamadym. Bütün edebî eserlerin bilgisayar ortamyna aktarylmasy, Türkçenin söz varly?ynyn ortaya konulmasy, her yazaryn kendi sözlü?ü hazyrlanarak olacak.
Yani Bir Orhan Pamuk, bir Ahmet Altan, bir Latife Tekin sözlü?ü olu?turup ayry kitaplar halinde çykartacak mysynyz?
Elbette. Eserlerinin hepsinin elektronik ortama aktarylynca söz varlyklary ortaya konulmu? olacak. Bunu yapaca?yz. Milli E?itim Bakanly?y Müste?ary Necat Birinci ile bunu görü?tük. Öncelikle yüz eser belirlendi biliyorsunuz. O yüz eserin sözlü?ünü yapmakla i?e ba?layaca?yz. Yüz eser çok büyük bir kurul tarafyndan seçildi.
Ama onlar bir yazaryn külliyaty de?il.
Oradaki amaç ?u: Bu okutulacak eserlerde geçen kelimelerin sözlü?ünü hazyrlamak. Bu eserleri kim okuyacak? Ylkö?retim ve lise ö?rencileri. Bu yüz eserin tek bir sözlü?ünü hazyrlamakla i?e giri?iyoruz. Ondan sonra bütün yazarlaryn bütün eserleri taranarak ba?ka bir sözlük çaly?masy yapylacak.
Yabancy kelimelere Türkçe kar?ylyklar buluyorsunuz. Bugünlerde hangi kelimenin üzerinde duruyorsunuz?
Mortgage diye yazylan morgyç diye okunan bir kelime var. ‘Kira öder gibi ev sahibi olmak’ anlamynda ama; kar?yly?y “ipotek, rehin”. “Ypotekli saty?” diyemezsiniz, terim de?il. ?u anda zaten “ipotekli saty?” diye bir uygulama var. “Rehin” de olmuyor. Özel bir kar?ylyk lazym. Çe?itli kaynaklara baktyk. Halk a?zynda “tutu” diye bir kelime var. Bunu TDK uydurmu? de?il, bu dili konu?an insanlar yapmy?. Mortgage için “tutulu saty?”y önerdik TDK olarak.
Tutu, tuttu mu hocam?
?imdi hedefimiz tutuyu tutturmak. Hemen basyna duyurduk. Dedik ki lütfen “mortgage”y kullanmayyn. Çünkü “mortgage” yazyp, “morgyç” okumak insanymyza büyük zulüm. Ayryca ek aldy?ynda da sorunlar çykyyor. “Tutu”yu yaygynla?tyrmaya çaly?yyoruz. Toplu Konut Ydaresi’ne, bu i?le ilgilenenlere yazy gönderece?iz. ?imdi bakyn ne oldu, biz “tutu”yu açykladyk, hemen bazylary ele?tirdi. Oysa Adana’da bir ?eyi rehine koymak, emanete vermek, fonda tutmak anlamynda zaten kullanylan bir kelime. Kullanyla kullanyla içi dolacak.
Her zaman TDK’nin yaptyrym gücünün olmayy?yndan yakyndynyz. Tam olarak ne istiyorsunuz? A?zymyza acy biber sürmek mi?
Hayyr hayyr... Dilin kullanyldy?y alanlardaki olumsuzluklary gidermek için yasal düzenleme yapylmasy gerekiyor. Yaptyrym gücü ba?langyçta istendi; ama ?imdi bütün iste?imiz Türkçe konusunda herkesin duyarly davranmasy ve dilin kullanyldy?y alanda bo?luklaryn giderilmesi. Böyle tepeden inme bir ?eye gerek yok. Y?yerlerine isim verme konusunda kurallar olmasy gerekiyor. Bu konuda bo?luk var. Esas sykynty burada.
Paris’te bir dükkan açacaksynyz, isim koymak için bir yere mi ba?vuruyorsunuz?
Elbette, rasgele isim konulmaz. Yetkili kurumlar var. Türkiye’deki uygulama ?u. Ticaret sicil gazetesinde “Ahmet falan ve mahdumlary limited ?irketi” gibi adla ?irket kuruluyor. Sonra gidip yabancy adla tabela asyyor. Bunun bir kuraly olmasy gerekir. Oysa, “Ben ?irketi kuruyorum; ama tabelaya da ?unu yazaca?ym” denmesi gerekiyor. Ad verilmesi konusunda belediyelerin yetkili olmasyndan yanayyz. Yine Türkiye’ye ithal edilen ürünlerin kullanma kylavuzlarynyn Türkçe olmasy gerekiyor. ?u anda gündemde olan kanun tekliflerinde de bunlar var. Sunucu olmanyn kuraly olsun diyoruz. Görünü?ü güzel diye, insanlar hemen kameranyn kar?ysyna geçirilmesin. Türkçeyi kullanmasy ölçü olsun. Y?te bu konularda yasal bo?luklary gideren düzenlemeler yapylmasy gerekiyor.

ALINTIDIR

_________________
ATA/TÜRK-ÇE ve TÜRK DYLY SEVDALISI
Kullanıcı kimliğini gösterCavit ALVER tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
TÜRKÇE 'DE 600 BİNDEN ÇOK KELİME VAR !..
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2