Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
Kulak Mantysy
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 26 Eyl 2005
Bildiriler: 408
Şehir: KAYSERİ
Alıntıyla Cevap Gönder
KULAK MANTISI
Bir gün kulak mantysy üzerine yazy yazaca?ym hiç aklyma gelmezdi. Çünkü, ne do?ru dürüst ev yeme?i yapabilirim, ne de bir gün ne yiyeceksin diye sorsalar, canym manty istiyor derim. Evde manty yapylmy?sa da mantyyy afiyetle yerim ama canyn bugün ne istiyor, hangi yeme?i yapalym diye sorsalar, manty yapyn demem. Çünkü, olsa da ho?, olmasa da ho?. Aramyz iyi de de?il, kötü de?il.
Ben, mantynyn pe?ine dü?müyorum ama manty benim pe?imi byrakmyyor. Bakyn anlatayym. Geçen yyl Kapadokya’da Dacia otomobillerinin tanytymyna gitmi?tik. Rehberimiz Kyr?ehirli çykty. Kayseri’den havaalanyna gelen gazeteci kafilesi Kapadokya’ya giderken rehberimiz Kayseri hakkynda bilgi veriyor. Ysmi Sezar’yn ?ehri manasyna gelir diyor. Manty, aslynda Kyr?ehir’indi ama Kayserililer sahip çykty vs. anlatyyor. Sonra birden beni hatyrlady ve yanyma gelip mikrofonu uzatty. Kusura bakma ama ben böyle biliyorum dedi. Gülümsedim.
-Yahu manty Kayseri’nin de de?il, Kyr?ehir’in de de?il, bir ba?ka yerin de de?il. Bütün bunlary siz çykaryyorsunuz. Yllerin synyrlary gökyüzünden gözükür mü? Gözükmez. Niye? Çünkü, bu synyrlary biz insanlar uydurduk ve kafamyza göre idari bir taksimat yaptyk. Manty, çok eski bir Türk yeme?idir. Pastyrma da öyledir. Hun Türkleri, pastyrmaya “basdyrma” derlerdi. Kayseri’de de öyle derler. Bu yemekler, bizim öz kültürümüze ait yemeklerdir. Türk’ün oldu?u her yerde bu yemekler de mevcuttur, dedim.
Gel zaman git zaman, geçti?imiz yyllarda Karamanlylaryn ya?ady?y Serez ?ehrinde Anovurundu’ya gittim. Kayseri’den 1924 yylynda göçen Karamanlylar beni misafir ettiler ve tahmin edin bakalym, benim için hangi yeme?i yapmy?lar? Evet, ak?am yeme?i için kocaman kocaman mantylar açmy?lar. Buna Kulak Mantysy deniyor. Yunanly sanarak gönderdi?imiz Karamanlylar bu yeme?e “Kulak mantysy” derken, biz Rumcasyny yani “Piro?u” lafyny da kullanmaya ba?lamy?yz zamanla.
Kayseri’de Pa?a mantysy, ?ebit mantysy, Çerkez mantysy (Su mantysy), Piro?u (Kulak Mantysy), Ya? mantysy, Tepsi mantysy gibi manty çe?itleri biliniyor ama manty denince Kayseri’yi bu kadar öne çykaran ?ey nedir acaba? Pastyrma da öyle de?il mi? Yurdun dört bir tarafynda pastyrma yapylyr ama ille de Kayseri pastyrmasy istenir, bunun sebebi nedir? Bizim Recep Alemdar’a göre, bunun syrry ?öyledir:
-Bak garda?ym, Ystanbul’da da manty bi?er, bastyrma yapylyr amma o hamur bezisi, o et, Erciyes’in havasynda kurumazsa asla Gayseri’de yapylan mantynyn, basdyrmanyn yerini dutamaz.
Recep Alemdar, i?in syrrynyn Erciyes’in havasynda oldu?unu söylüyor. Kabul etmek lazym bu görü?ü; çünkü, Kayseri’de me?hur “pastyrma ayazy” vardyr ki eskilerin lafydyr. Demek ki bu ayaz, etin kurutulmasynda oldukça önemli. Gerçi ?imdi bu laf “pastyrma yazy” biçimine dönü?mü? ama eskiler bunun “basdyrma ayazy” oldu?unu açykça söylüyorlar.
Bürüngüz’deki akrabalarym hala ev pastyrmasy yaparlar. Onlara sordum, bu i?in syrryny. Onlar da iklimin önemini ifade ediyorlar ama daha ba?ka ?eyler de söylüyorlar. Mesela, pastyrma olarak kesilen hayvanyn da sa?lykly, besili olmasy gerekti?ini söylüyorlar. Bir de bu i?i yyllarca yapmanyn getirdi?i tecrübeyi de ekliyorlar. Bu da do?ru bir ?ey. Yyllarca manty ve pastyrma yapylan bir memleketteki tecrübe az ?ey midir?
Gerçi son günlerde mantyyy küçük açyp bir ka?y?a kyrk tanesi sy?acakmy? falan gibi ?eyler duymaya ba?ladyk ama bu fantezi midir, gerçek midir anlayamadym. Bizimkiler, mantynyn içerisine ciddi ciddi et koyarlardy ve yedi?iniz zaman etin tadyny alyrdynyz. Manty bu kadar küçülünce ?imdi, içine et mi koyuyor, yoksa et mi kokutuyor belli de?il. Karde?im, manty çok büyük de olmasyn, çok küçük de... Yçine özel olarak hazyrlady?ynyz eti niçin koymuyorsunuz? Bir ka?y?a kyrk tane de?il de üç tane sy?syn, be? tane sy?syn... Önemli de?il... Sen malzemesi tam hazyrlanmy? mantynyn zevkine o zaman varyrsyn.
Osmanly Sarayynda saray mutfa?ynyn yemeklerinden biri de mantyydy. Dikkat buyurunuz, Saray’da mantyyy buharda pi?iriyorlarmy?. Eskiden Kayseri’de mantyyy buharda pi?irirler miydi böyle bir ?ey duymadym ama bizimkiler, mantyyy ha?ladyktan sonra ha?ladyklary suyu döküp üzerine so?uk su katyyorlar. Bu suya da “can suyu” diyorlar. Bu can suyu, ha?lanyrken hamurun kendini kaybetti?ini dü?ünerek mantynyn birbirini tutmamasy için hamurun üzerine katylyyor.
Ben mantynyn her çe?idini yiyorum ama asyl favorim ya? mantysydyr. Y?in ilginç tarafy genelde bugünkü etli mantyya Kayseri mantysy deniyor ama bizim memlekette ya? mantysyna “Kayseri mantysy” denirdi. Nedenini sordum, öyle pek bir ?ey bilen yok. Birisi, öbür mantylary çevrede herkes bilir, ama bu ya? mantysyny sadece Kayserililer bilir falan dediler. Ne derece do?ru bilmiyorum. Ha, ya? mantysy diyordum. Favorim ya? mantysy ama maalesef yememek için elimden gelen çabayy gösteriyorum. Hatta evde pi?irmemeleri için elimden geleni yapyyorum. Çünkü, ya? mantysy çok lezzetli ve benim ya? mantysyndan, ya?lamadan, her türlü manty çe?idinden, pastyrmadan, sucuktan, aklynyza gelecek her türlü güzel yemekten uzak durmam gerekiyor. Onun yerine ye?illikler yemem lazym. Sebzeleri yemem lazym. Hatta bazy ö?ünler sadece salata yemem gerekiyor. Görüyorsunuz ya, mantynyn, sucu?un, pastyrmanyn memleketinde ya?a, sonra da bunlardan uzak dur. Olacak i? de?il...

_________________
Ne mutlu Türkçe konuşana
Kullanıcı kimliğini gösterS.Burhanettin AKBAŞ tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret etMSNM
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 17 Eyl 2005
Bildiriler: 605
Şehir: Istanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
S.Burhanettin AKBA? demiş ki:
KULAK MANTISI
Bir gün kulak mantysy üzerine yazy yazaca?ym hiç aklyma gelmezdi. Çünkü, ne do?ru dürüst ev yeme?i yapabilirim, ne de bir gün ne yiyeceksin diye sorsalar, canym manty istiyor derim. Evde manty yapylmy?sa da mantyyy afiyetle yerim ama canyn bugün ne istiyor, hangi yeme?i yapalym diye sorsalar, manty yapyn .................

Kayseri'de Pa?a mantysy, ?ebit mantysy, Çerkez mantysy (Su mantysy), Piro?u (Kulak Mantysy), Ya? mantysy, Tepsi mantysy gibi manty çe?itleri biliniyor ama ...............

Gerçi son günlerde mantyyy küçük açyp bir ka?y?a kyrk tanesi sy?acakmy? falan gibi ?eyler duymaya ba?ladyk ama ................. Bizimkiler, mantynyn içerisine ciddi ciddi et koyarlardy ve yedi?iniz zaman etin tadyny alyrdynyz. Manty bu kadar küçülünce ?imdi, içine et mi koyuyor, yoksa et mi kokutuyor belli de?il. Karde?im, manty çok büyük de olmasyn, çok küçük de... Yçine özel olarak hazyrlady?ynyz eti niçin koymuyorsunuz? Bir ka?y?a kyrk tane de?il de üç tane sy?syn, be? tane sy?syn... Önemli de?il... Sen malzemesi tam hazyrlanmy? mantynyn zevkine o zaman varyrsyn.
Osmanly Sarayynda saray mutfa?ynyn yemeklerinden biri de mantyydy. Dikkat buyurunuz, Saray'da mantyyy buharda pi?iriyorlarmy?. Eskiden Kayseri'de mantyyy buharda pi?irirler miydi böyle bir ?ey duymadym ama bizimkiler, .......................



Sayyn Burhanettin Bey,

Kulak Mantysy ba?lykly yazynyzy ilgiyle okudum. Bu yazy?malyk yoluyla amacymyzyn sadece Dilimize hizmet olmady?yny bir kez daha anladym. Ana unsur olarak Dilimizin korunmasy, kültür hayatymyzyn idamesi için kendi ba?yna yeterli olmady?y, bunu destekleyen, tamamlayan unsurlardan birço?una da ihtiyaç oldu?u ve bunlara da syky sykyya sahiplenmemiz gereklili?inin örne?i "Kulak Mantysy" yazynyzla verilmi? olmaktadyr. Bu gereklili?in bu yazy vesilesiyle açykly?a kavu?masyndan dolayy ben ?ahsym adyna size te?ekkür ediyorum.

Verdi?iniz bilgilere ek olmasy bakymyndan ben de bazy bilgi kyryntylary vermek isterim, ?öyle ki; Anadolumuzda Manty olarak isimlendirilmi? olan yemek, Kazak ve Özbek Türkleri tarafyndan sofralaryndan eksik edilmemektedir, typky Anadolu insanynyn Fasulye, Nohut vs. yemeklerini eksik etmedikleri gibi. Bizim Manty olarak isimlendirdi?imiz yemek Ortaasyada 'Vereleme -Türkiye Türkçesiyle- (sanyrym yapyly?y verev yapy?tyrmadan geliyordur ve bu gün pek kullanylmamaktadyr)' ve 'Çüçüböre' olarak anylmakta ve suda pi?irilmektedir. Tamamen Türklere has bir yemek olup di?er milletler bunu Türklerden alyp, her?eyde oldu?u gibi kendilerine mâl etme amacy ile kendi dillerince anma gayreti içinde bulunmaktadyr.

Sizin bahsetti?iniz "Osmanly Sarayy mutfa?ynda" buharda pi?irilen Manty ise gerçek mantydyr ki, açylmy? hamurun (pazlama) içine çok ince olarak byçakla kyyylmy? et ve so?an konularak kibritkutusundan daha dar ve yassy hale getirilmi?, içinde kat kat, delikli gözleri olan tencerede buharda pi?irilmektedir. Pi?irilme i?lemi nihayetinde istenildi?i gibi hazyrlanmy? (sirke, limonsuyu, salça ‘sos’ gibi ) malzemenin bulundu?u geni? bir sini içinde, birbirine de?meden bulandyrylyp yenmektedir. Zaman içinde Anadolu insanynyn yemek kültürü bunu çe?itli ?ekillerle yaparak daha da çe?itlendirmi?, bizim bugün Manty olarak andy?ymyz birçok de?i?ik lezzetteki türlerini yaratmy?tyr.
Kullanıcı kimliğini gösterErtuğrul ÖLCE tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 08 Eyl 2005
Bildiriler: 79
Şehir: Samsun
Alıntıyla Cevap Gönder
Yazınızı ilgiyle okudum. "Kulak mantısı" tabirini ilk defa duyuyorum. Benim annemin yaptığı ya "hingal"dir ya da "metez". Annemin yaptığı "hingal" bir kaşığa 3-5 tane gelebilecek cinsten kulak mantısı, dediğiniz gibi, etin tadı alınıyor, büyükçe; metez ise yine aynı mantıkla yapılıyor fakat onun içine kıyma yerine haşlanmış ve kavrulmuş patates konuluyor. Benim yediğim "mantı" ise genelde içi boş, fakat üstüne kıymalı soslar yapılan bir tür makarna. Smile Benim bu dediğimi "Çorum" tarafında herkes benim bildiğim gibi biliyor.
Ama biz yine de bol yağlı, lezzetli hingalleri, metezleri, mantıları çok yemeyelim. Smile Her şeyin kararı...
Kullanıcı kimliğini gösterElif Karakoç tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 26 Eyl 2005
Bildiriler: 408
Şehir: KAYSERİ
Alıntıyla Cevap Gönder
Elif Hanım, sanırım bizim "hengel" dediğimiz yemek sizinkinden biraz farklı... Ama yöreler arasında böyle küçük farklılıklar önemli değil. Önemli olan kültürel dokumuzun birbirine çok benzediği gerçeğidir. Ertuğrul Bey'in yazısında bahsettiği şeyler o kadar önemli ki... Bırakın Anadolu'da bizim kültürel ortaklığımızı çok büyük coğrafyalarla olan ortak kültürel mirasımızdan bahsediyorlar, sağ olsunlar, ve ben bu bilgilerden büyük bir mutluluk duydum, teşekkür ediyorum. Asıl beni heyecanlandıran "vereleme" biçimindeki adlandırma oldu. Bu ad, bizim duyduğumuz "verevleme" ile aynıdır. Yani hamur bezisini ya da bir kumaşı da olabilir duruma göre, muska biçiminde kesmedir ki Ertuğrul Bey'in dediği gibi bugün birçok insan bu sözü unutmuştur. Ama ben büyüklerimden hatırlıyorum, hatta bugün bu kelimeyi duyunca büyüklerimizle bu konu üzerine bir de sohbet yaptık. "Verev" sözünün de böyle sessiz sedasız aramızdan ayrılıyor olmasının da üzüntüsünü yaşadım.

_________________
Ne mutlu Türkçe konuşana
Kullanıcı kimliğini gösterS.Burhanettin AKBAŞ tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret etMSNM
Kulak Mantısı
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2