Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
Sandıklı Ağzından Sözcükler
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 26 Eyl 2005
Bildiriler: 408
Şehir: KAYSERİ
Alıntıyla Cevap Gönder
Sandıklı Ağzından bazı sözcükler

- A -
Ayıcık : Azıcık, çok az
Alampa : İri taş
Attırgan : Oynak
Annıçatı : Alnının tam ortası
Arzanidir : Müstehaktır, haketmiştir
Allahın vereni : Allahın verdiği özellik, takdir-i ilahi
Aklında dol odunu çıksın : Behey akılsız, aklı kıt
- B -
Badallat etmek : Bozmak, işe yaramaz hale getirmek
Banak : Sulu yemek
Belinleme : Ansızın uyanma, irkilme
Bicik : Biricik, bir tek
Beket : Kapat pek-et, pekiştir.
Berenari : Üstünkörü, gelişigüzel
Bıldırdanmak : Kendi kendine konuşmak
Bişirgeç : Saç üzerinde yufka yaparken kullanılan alet.
- C Ç -
Cıbbırık : Salak, dönek, sulu ördek
Çıfıt : Kıskanç, haset
Cirmi (çingni) : Omuz
Çullap : Az şekerli su
Çiğnek : Kıvılcım
Cıvık : Sulu
Cüdden : Aşık oyununda bir hitap şekli
Condili : Ufak, tefek
Çıktıgızı : Herşeye karışan
Çomçak : Kase, tahta su kabı
Çüşdübe : Avanak, elinden bir iş gelmeyen
Çıngı : Zayıf horoz
Çençen etmek : Çene çalmak, gevezelenmek
- D -
Dutgulum etmek : Hemen yola koyulmak
Deşduvan : Kır bekçesi, arazi korucusu
Debennemek : Debelenmek, boşa yürümek
Depme : Tekme
Dürtüşlemek : Dürtelemek, hafifçe dürtmek
Dınılamak : Atılan bir taşın çıkardığı ses
Dımılamak : Parlamak, bir eşyanın parlatılması
Düttürüleyla : Kısa etekli, uzun boylu
Dığan : Tencere, ateş tenceresi, tava
Desdidümbek : Topraktan yapılmış darbuka
Dodurdanmak : Öfkeyle kendi kendine konuşmak
Dulung : Çenenin yan tarafı
Dam yazlası : Evlerin tek katlı kısımlarının damı
Dutuğaç : Tencere tutacağı
- E -
Ele! : Vay anasına (hayret ifadesi)
Ezazil : Yere göğe sığmayan, çevreye zarar veren
Engi : Elinizdeki, yakınmızdaki
Emme : Ama, fakat, lakin
Emsiz : Beceriksiz
Ellaham : Herhalde, öyle sanıyorum, Allah bilir ya
Eysıran : İyi sıyıran. (Hamur işlerinde kullanılan alet)
Emenmek : Emek vermek, zahmet etmek
Emik : Beyin
- F -
Faldırfış : Döküp saçan, savruk
Fokuduk : Kaynak halde, fokurdamakta olan
Fennus : Gaz feneri (Fanus)
Ferfine : Arifane, ortaklaşa ısmarlanan yemek
Fışkırık : Çabuk öfkelenen, telaşlanan, fıskiye
- G -
Gölle : Aşure
Gızıl üzüm : Rezzaki cinsi kuru üzüm
Gede : Kısa boylu (Doğrusu Geda=Yoksul)
Gehe : Getir
Göhö : Götür
Guddak : Yalancı
Gorsan : Güya
Gamzaklamak : Eşelemek
Genez : Galiba
Guşane : Tencere
Gıyak : Kıyak, güzel, yerli yerinde
Garelkmak : Nemden dolayı yumuşamak
Gabirment : Kabir bekçisi
Garcılamak : Karıştırmak
Gedayi : Kiler
Gavara : Kuru gürültü
Genezim : Galiba, sanırım
- H -
Habi zılla : Oldukça
Havrız : Lazımlık
Höykürme : Haykırma, coşma
Hamıraşı : Makarna, ev makarnası
Haranı : Büyük tencere
Horavıdombay : Somurtkan
Haybatlı : Çok itibar edilen
Havırtlak : Gevşemiş, bozulmuş (giyecekler için)
Havakkın : Şişmiş, kabarmış (çıban veya yara için)
- I İ -
Inı : İşte
Irlamak : Sallamak
İzansız : Yol yordam bilmeyen
İsbirte : Kibrit
İreng etmek : Eziyet etmek, cefa çektirmek
İlenmek : Beddua etmek
İn damlası : Çok yavaş hareket eden
İnez iynesi : Saman altından su yürüten
- K -
Kazan eniği : Küçük kazan
Kübbedek : Birdenbire düşmek
Kehel : Tembel, iş görmeyen
Kıtır : İstihza, alay etmek
Kele : Yeni yetme erkek buzağı
Kef : Et pişerken üstte toplanan kir
Kemkirmek : Hamle yapar gibi davranmak
Kokurdak : Tomurcuklanma
Kıkırdak : İçyağı posası
- L -
Lemberlemp : Lebaleb, ağzma kadar dolu
Lağara : Kuru gürültü
Lökül : Künklerin ek yerlerini kapatan karışım
Löbbedek : Çokça, dolu dolu
Lom lom : Tepeden inme söyleyiş tarzı
Lombadak : Tepeden inme
Lav lav : Palavracı, gürültücü
Leymamba : Upuzun, dengesini zor sağlayan
Lenkmek : Sendelemek
- M -
Müzepzep : Lüzumsuz
Mığır : Zayıf
Matıf : Moruk
Mıhsıştı : Beceriksiz, bir işe yaramayan, cimri
Mıhçıkım : Çok dolu, çok kalabalık
Memişane : Ayakyolu, tuvalet
Mılığı yıkmak : Morali bozulmak
Mungarız : Düzeni bozulmuş, tamiri çok zor
Mırrık : Çürük, entipüften
Mırt-cırt : Boş, hava-civa, vesair.
Mıncıkmak : Yumuşama
Mırın gırın etmek : Sağda solda hoşa gitmeyen şeyler söylemek
- N -
Nezeltmek : Azaltmak
Nezgin : Yorgun, hastalık sonrası hali
Netame : Bela, çirkef
Nehenne : Ne bileyim ne.
- O -
Önsen : Tabii, öyle ya, kimbilir.
- P -
Pevlika : Fabrika
Ponçullamak : Bocalamak
Ponçullatmak : Bocalatmak
Pavkırmak : Bağırmak, haykırmak
Pılı-pırtı : Eşya
Panti : Çocukların bir çeşit kağıt oyunu
Pav/an : Pazı bent, gece bekçisi
- S-Ş -
Somsak : Yumruk
Sako : Palto
Suluzırtlak : Gelişi güzel pişirilmiş yemek
Sokaç : Arının iğnesi
Şipşip : Sulu, şımarık
Şabbaz : Şahbaz, hamarat
Sadrazam : Cevizli lokum
Sullap : Dağınık, salak
Sallazort : Çok düzensiz, dengesiz
Şitem : Çile
Sayki : Sanki
Şirnik : Şımarık
Sündürmeş : Lastik şerit
Seysimek : Eli boş gezmek
Seğirtmek : Koşmak
Şadılamaymun : Şekilsiz, şekilden şekile sokmak
Şellek : Yoksul, çıplak
Şivşit : Bozuk,gevşek
Salahana : Salak ana (çocuklara kızgınlıkla söylenir)
- T -
Taltamoz : Yol yordam bilmeyen
Tabbasan : Yürümesini bilmeyen
Tuşba : Katı (yoğurt için)
Tellesitmek : Yormak, kuvvetten düşürmek
Tızık : Hızla koş (seyirt)
Tomburlak : Yuvarlak, küre şeklinde
Tıllaş : Karın
Tıla : Karnı şiş, göbekli, şişman
Tengirlek : Tekerlek, çember şeklinde
Takase : Çarpıntı
Takaze : Eziyet etmek, kafa tutmak
Tırık : Çok zayıf
- V -
Viri : Hayret ifadesi (öfkeyle söylenen)
Vanneden : Ya!, vah vah!
Vele : İnce bez parçası
- Y -
Yortma : Kapalı su yolu
Yamacıgırık : Eğri büğrü
Yağırnı : Sırt
Yağlık : Büyük mendil, çevre
Yuğmak : Merdanelemek
Yeldirgemek : Belinletmek, ansızın uyarmak
Yağşanmak : Gevezelenmek, çene çalmak
Yıf : Boş
Yekinmek : Hamle yapmak
- Z -
Zılla : Oldukça,şayet
Zevzek : Sulu, ciddi olmayan
Zırtullah : Deli-dolu
Zirzop : Delice
Zabayıtsız : Görgüsüz
Zere : Zira, zahir
Zivtinmek : Didinmik
Zabın : Zayıf, halsiz
Zerkildemek : Boşuna uğraşıp durmak
Zeyni gırık : Akılsız
Zobuduk : Patavatsız
Zagidi : Cıbıl, yoksul
Zarplı : Güçlü kuvvetli
Zimmem : Nakit para

www.sandikli.com

* Mahalli Kelimeler ve Anlamları, Afyonkarahisar Sandıklı'da Kültür ve Sanat (Niyazi YILMAZ - 2001 - Ankara) adlı eserden alınmıştır.

_________________
Ne mutlu Türkçe konuşana
Kullanıcı kimliğini gösterS.Burhanettin AKBAŞ tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret etMSNM
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 15 Hzr 2005
Bildiriler: 549
Şehir: Ystanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
Sayın Akbaş,

Çok sağolun, alampa sözcüğünü görünce çocukluğuma döndüm. Özellikle bir şeyi vurmak için elimize alıp fırlattığımız taşa alımpa derdik. Eysıran bizde (Muğla) ısrangeç olarak söylenmekte, bıldırdanmak ise bıdıranmak/bıdranmak biçiminde.

Ayrıca, daha önce mutuk (moral) olarak derleyip burada tanıtmış olduğum mıtık sözcüğünün de Sandıklı'da yine moral karşılığı mılık olarak seslendirildiği ortaya çıkıyor.

Esenlikler.

_________________
www.gelgelturkce.blogcu.com
Kullanıcı kimliğini gösterbensay tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 26 Eyl 2005
Bildiriler: 408
Şehir: KAYSERİ
Alıntıyla Cevap Gönder
Sayyn Bensay,
"Alampa"nyn almak eylemiyle ba?lamasy çok iyi anla?ylyyor da devamy gerçekten çok ilginç görünüyor. al- eyleminden sonrasy (-ampa) için ne dü?ürsünüz acaba? Bu sözcükler de gösteriyor ki Anadolu A?yzlary hiç ihmale gelmez bir konu. Mutlaka bu sözler üzerinde (kökleri ve ekleri) durmak gerekmektedir.
Esenlikler dilerim.

_________________
Ne mutlu Türkçe konuşana
Kullanıcı kimliğini gösterS.Burhanettin AKBAŞ tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret etMSNM
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 15 Hzr 2005
Bildiriler: 549
Şehir: Ystanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
Evet sayın Akbaş,

Bir neyse neyi (herhangi bir şeyi) vurmak için alıp fırlattığımız taş, alampa ya da alımpa. Burada al- eylem kökünden oluşan alam/alım adlıklarına uygulanan ayrı bir -pa eki sözkonusu sanırım. Bu örnekte addan ad türeten konumda. Belki eylemlikten niteçten adlar da türetiyor olabilir. Bunun için sözvarlığımızın eni konu incelenmesi gerekir. Öte yandan araba, göçebe gibi sözcükler de, ses uyumuna göre bu ekin bir dönüşüğü olabilirler. Bir de oluşumunun çözümü biraz uzmanlık gerektiren 'arpa' sözcüğü var. Büyük olasılıkla ağ- kökünden türemiş, dahası arada imce (harf) düşümleri olmuş gibi (ağırpa'dan belki). Pa ekine ilişkin Türetim Bölümü Program konu başlığında sayın Kekmeg_er'in katkılarıyla oluşmuş bir bölük ek bilgi bulunmaktadır. Ancak; şu an için tümüyle yeterli bir bilgiye ben iye değilim, dahası günümüzde ek bilgisi veren kaynaklar, bütünüyle işlek konumdaki (daha doğrusu işletilen yalnızca 20-30 dolayında) eklere ilişkin bilgiler içerdikleri için bu konuda yetkin, yeterli bir bilgiye iye olabilmek de oldukça güç gözükmektedir.

Saygılarımla, esenlikler.

_________________
www.gelgelturkce.blogcu.com
Kullanıcı kimliğini gösterbensay tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 15 Hzr 2005
Bildiriler: 549
Şehir: Ystanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
Dün ak?am, yukarydaki iletiden sonra, usuma dolambaç, saklambaç sözcükleri geldi. Bunlar da -pa eki, -ampa/-ympa'dan bir imce yumu?amasy ile bir imce uzamasyyla -ambaç'a dönü?mü?. Yalyn durumuyla -pe/-pa ekini ise körpe, gebe sözcüklerinde buluyoruz gibi. Körpe, gör-, eski biçimiyle kör- eylemli?inden (körklü sözcü?ünün günümüz ses yapysyyla biçimi gör(ü)klü'dür) türemi? olabilir, ki tazeli?i olan ürün görülmeye de?erdir. Gebe sözcü?ü ise sanyrym gen nitecine ili?kin bir sözcüktür, ki gebe ki?i, geni?leyen/karny ?i?en konumdadyr.

Bir de, salpa = gev?ek, i? bilmez, tembel sözcü?ü var ki, bu yolpak, kalpak, kaypak benzeri bir sözcük olan salpak'tan kysalma. Körpe ile gebe sözcükleri böyle bir kysalmanyn ürünümü bilemiyorum ancak -pa ekin bir ba?ka biçimi de -pak olsa gerek.

Ayryca, Gelenbe diye yer ady anymsyyorum. Bir de, tulumba var ki, kaynaklarda Ytalyanca geçiyor. Döneminde yangyn söndürmede kullanylan bu araçlar için Türkçe dol-/tol- eylemli?inden tolumba, tulum sözcü?ünü göz önüne alyrsak tulumba ne de yara?yyor de?il mi?

Y?in içinden çykylyr gibi de?il do?rusu, esenlikler.

_________________
www.gelgelturkce.blogcu.com
Kullanıcı kimliğini gösterbensay tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Sandıklı Ağzından Sözcükler
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2