Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
Ayrı Yazılan de da
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 03 Ekm 2004
Bildiriler: 104
Alıntıyla Cevap Gönder
İşte yine ben. Arkadaşlar yine bir sorum olacak. Umarım sayın hocam yine o güzel yorumuyla bizleri aydınlatır.

Dilimizde iki tane de olduğunu biliyorum. Ama yazarken bir türlü birleşik mi ayrı mı karar vereniyorum. Genelde hep birleşik yazıyorum. Böylece hiç değilse yarısı doğrudur diyorum. Ama bu hiç içime sinmiyor. Bunun bir kolayı yok mu acaba? Yani bu birleşik yazılanla ayrı yazılanı nasıl ayırd edebiliriz. Embarassed

Cevaplarınız için şimdiden teşekkürler
Kullanıcı kimliğini gösterH. Ergenç tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Site Sorumlusu

Kayıt: 03 Ekm 2004
Bildiriler: 100
Şehir: Frankfurt
Alıntıyla Cevap Gönder
Dilimizin döndüğü bilgimizin yettiğince elbette yardımcı oluruz. Hem de seve seve.
Yine istekleriniz doğrultusunda çok yalın bir anlatım kullanacağım.

Sizin de dediğiniz gibi dilimizde kullanılan ve yazımı birbirine benzeyen iki tane "de" vardır. Bunlardan biri, bir yerde bulunmayı, kalmayı anlatan "-de" eki olup her zaman birleşik yazılır. Diğeri ise bir bağlaç olup hep ayrı yazılır. Buraya kadar olan kısım herkesçe bilinir.

Şimdi gelelim yazdığımızdan nasıl emin olacağız?
Size yine çok basit bir yöntem önereceğim. Cümlenizi yazdıktan sonra kafanıza takılan "de" ekini yokmuş gibi düşünerek cümlenizi okuyun. Bakalım mantıklı geliyor mu?
Bir örnek:

Çocuklar bahçede oynuyor.

"de"yi yok sayarak cümleyi okuyun lütfen!

Çocuklar bahçe.. oynuyor.

Ne dersiniz mantıklı mı bu cümle? Elbette değil. İşte bu durumda, yani anlatım, ifade bozuluyorsa o "de" kesinlikle birleşik yazılır. ayıramazsınız.

Oysa şu örnekte:

Benim kalemimde var.

Dediğimizde yine "de"yi yok sayarak söylersek:
Benim kalemim.. var.
Diye anlamlı, mantıklı bir ifadeyle karşılaşırız. İşte bu durumda hemen o "de"yi ayırırız ve cümlemizi "Benim kalemim de var." diye düzeltiriz.

Sanırım bu kısacık açıklama yeterince aydınlatıcı olmuştur.

Kısaca tekrarlamak gerekirse:

"de"yi cümleden kaldırdığımızda anlatım bozuluyor, cümlemiz mantıksız bir hal alıyorsa birleşik; anlatım bozulmuyor , mantıklı bir ifade veriyorsa ayrı yazılmak zorundadır. Laughing

Saygılarımla

Tahsin MELAN


En son TahMel tarafından Sal Ksm23, 2010 02:59 tarihinde değiştirildi, toplamda 2 kere değiştirildi.

_________________
"Az" her zaman "öz"dür. tm
Kullanıcı kimliğini gösterTahMel tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Site Sorumlusu

Kayıt: 03 Ekm 2004
Bildiriler: 28
Şehir: Tokat/Erbaa
Alıntıyla Cevap Gönder
Gerçekten çok aklıda kalıcı bir şekilde anlatmışsınız hocam konuları. Benim çok üyük problemim var bu de ler ile. Ama sorunumu iliyorum, kitap okumamaktan ve klavyeyi hızlı kullanırken bazı hataları gözardı etmemden kaynaklanıyor.
İnşallah en kısa zamanda bu huyumu bırakırım, ben hiç sevmiyorum ama bazı şeylerde insanın elinde olmuyor Very Happy . Sanırım zamana bırakmam gerek kendimi.

İyi çalışmalar
Kullanıcı kimliğini gösterHasan AYDIN tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 05 Ekm 2004
Bildiriler: 15
Alıntıyla Cevap Gönder
Bize bu yöntemi Türkçe hocası göstermişti.
Orta okuldan beri kullanıyorum
Kullanıcı kimliğini göstererpay tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret etYIMMSNM
merhaba
gençyazylym
Misafir

Alıntıyla Cevap Gönder
Öncelikle herkese merhaba.
Ben foruma yeni katıldım. İsmim Selçuk. Tahsin abiye de merhaba.
YukarıdaTahsin abi -de'lerin yazımını çok iyi anlatmış. Bu yanlışı ben de çok yapıyorum. İnşallah bundan sonra bu küçük ayrıntıyı hiç unutmam ve ayrı yazılan de ile birleşik yazılan -de'yi hiç karıştırmam.
Herkese hayırlı akşamlar...
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 20 Şub 2005
Bildiriler: 3
Alıntıyla Cevap Gönder
İlköğretimde "de"nin yazımını öğretmekte zorluk çekiyorum. 6. sınıfa başlayan öğrencilerin büyük bir bölümü bağlaç olan "de"yi bitişik yazıyor. Çünkü ilk 5 sınıfta bu yazım kuralı maalesef öğretilmiyor-öğretilemiyor.
Ben, öğrencilerime bu kuralı "vurgu" yönünden kavratmaya çalışıyorum.
Öte yandan, "Bağlaç olan "de" cümleden çıkarılırsa, cümlenin anlamı anlam bozulmaz; bulunma eki olan "de" cümleden çıkarılırsa, cümlenin anlamı bozulur." kuralını da öğrencilerime kavratmaya çalışıyorum; ancak bu kural her zaman geçerli olmuyor. Örnek:
"Yarışmaya bizim okulda katıldı."
"Yarışmaya bizim okul da katıldı."
Cümlelerinde hangi "de"ler çıkarılsa da anlam bozulmuyor.
Kullanıcı kimliğini gösterdedektif tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Site Sorumlusu

Kayıt: 29 Ekm 2004
Bildiriler: 1514
Şehir: Frankfurt
Alıntıyla Cevap Gönder
Güzel bir örnek. Açıklamaya olan katkınıza sonsuz teşekkürler. Bu sorunun ne zaman geleceğini merakla bekliyordum.

Bence bu ve benzeri örneklere gelene kadar kural geçerliliğini koruyor. Zaten buradaki durumu fark edebilen bir kişi bunun özne ile olan ilişkisini çok çabuk kavrayacaktır. Dolayısıyla ikinci aşamada bunu çok kolay çözebiliriz.

Ayrıca dediğiniz gibi vurgu olayı çok önemli. Bir başka yöntem: "bile" ve eski bir sözcük olan "dahi" (dâhi değil) sözcüğünü bu "de"lerin yerine kullanarak sonuca varmak da mümkün.

Bir başka yöntem olarak da "Nerede?" sorusuna cevap alıp alamamakla ilgilidir. İçinde "de" geçen cümleye bu soru sorulduğunda mantıklı bir cevap alabilme olasılığı bizi kesin olarak bunun bulunma (kalma) durum eki olduğu sonucuna götürecektir. Cevap alamıyorsak doğal olarak bağlaçtır dolayısıyla ayrı yazılacak demektir.

"Ali, Yarışmaya bizim okulda katıldı." "Ali yarışmaya nerede katıldı? "Okulda."
"Yarışmaya bizim okulda katıldı." Kim nerede katıldı? Cevap yok. "okulda" dersek bu defa da "Özne kim?" sorusu gündeme gelecektir. Oysa öznenin okul olduğu biliniyor. Bu durumda ancak özne arayışıyla "Kim katıldı?" diye sorabiliriz. Cevap: .... okul da ... olacaktır.

Saygılarımla
Kullanıcı kimliğini gösterTahsin MELAN tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
-de -da üzerine
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 10 Oca 2007
Bildiriler: 87
Alıntıyla Cevap Gönder
Temel sorular:
1. –de –da nedir? Edat mı, ilgeç mi, takı mı?
2. Ayrı yazıldığı, tek ve yalın olduğu, çekime girmediği ve –te –ta şekline girmediği açıktır.
3. Önce, sonra kelimelerinin ardından kullanılması yanlış değil midir? Önce de, sonra da.
4. –de –da cümlede anlam kuvvetlendirme aracı ise, kullanılmaması durumunda cümlede bir değişiklik olur mu olmaz mı?
5. dahi, bile –de –da’nın eşanlamı olabilir mi? Mesela aşağıdaki üç cümle farklı mıdır:
-Aşık Yunus sen dahi incitme aşıkları.(sen bile)
-Aşık Yunus sen de incitme aşıkları. (hatta sen)
-Aşık Yunus sen bile incitme aşıkları.(bari sen)

şimdi –de –da’nın görevlerine bir bakalım:

1. Cümlede eşitlik, benzerlik, karşıtlık, şartlılık, kesinlik, katılım, duygusal hareketlilik sağlama.

Dalgalan sen de şafaklar gibi ey nazlı hilal.
Ala gözlü nazlı dilber sen de olasın benim gibi.
Biz de mi böyle, böyle olacaktık?
O da bu da terörü besliyor.
Üsküdar’a gider iken aldı da bir yağmur.
İkimizin de saçları ak.
Pişman olur da bir gün dönersin diye.
Unutturamaz seni hiçbir şey unutulsam da ben.
Seni terkedip de gitmek var ama.
Gün gelir de beni unutursun demiştim.
Ne dedum da darildun?
A kız kendi saçını da öremedin mi?
Ateş olup yaksan da gonca güller taksan da.
Cumhurbaşkanı konuşmayacak da kim konuşacak?

2. Ünlemlerde.

Adam aldırma da geç git diyemem aldırırım
Çiğnerim, çiğnenirim hakkı tutar kaldırırım.

Hadi canım sen de!

3. Emir olarak.

Biraz oku da fikir sahibi ol.
Arabayı çalıştır da gidelim.
Paranın üstünü ver de gideyim.

4. Bir de kalıbı olarak.

Bir de ne göreyim...
Bir de kalkmış konuşuyorsun ha.
Bir Fatih bir de Atatürk...
Düşene bir de sen vurma.
5. Bu, şu, o zamirlerinden sonra.

Bu da mı gelecekti başımıza?
O da ihanet içinde.


6. –ip –up, -erek –arak gibi biten eylemlerden sonra.

Seni terk edip de gitmek var ama, ah bu şarkıların gözü kör olsun.

7. Sözü yarım bırakırken.

Oraya bir geleyim de...
Anlatayım anlatmasına da...

8. Yinelemelerde.

Patlayıncaya kadar yedi de yedi.
Tutturmuşlar Türkçe ibadet de ibadet.

9. Olumsuz olarak pekiştirmede.

Ben ona sövmedim, sövmem de.
Mal benim değil mi asarım da keserim de.

10. Ölme eşeğim ölme anlamında.

Yağmur yağacak da barajlar dolacak.
ABD yardım edecek de terör bitecek ha, ohhooo.

11. Sayılarda istisnasız hepsini anlamında.

Üçünüzü de gözüm görmesin.
Onların da hakkından geliriz.

Eşenlamları:
Bile, dahi, sanki, acaba, artık, ise, hem hem, hatta, ayrıca, üstelik, aynı zamanda, daha, ek olarak, öte yandan, gibi, esasen, dahası, ne ne, adeta, yeter ki, ama, fakat, ancak, bari, hiç olmazsa, tek, isterse.

Kalıp olarak:
Belki de, bir de, böyle de, değil de, hem de, hiç de, için de, kadar da, nasıl da, ne de, öyle de, ve de, yine de.

Belki de bulacağız.
Böyle de olmaz ki.
Oradan değil de.
Hem de nasıl.
Hiç de öyle değil.
Bu kadar da olmaz.
Nasyl da yatmış uzanmış.
Ne de güzel gözleri vardı.
Öyle de olmaz böyle de, nasıl olacak peki.
Yine de sen bilirsin.
Kullanıcı kimliğini göster14. savaşçı tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
de, da ekinin anlamsyzly?y üzerine
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 10 Oca 2007
Bildiriler: 87
Alıntıyla Cevap Gönder
Dolap tamtakır. Çocuğa diyorum ki:

-Git bakkaldan bir şeyler al.
-Ne alayım?
-Peynir al, yumurta al, ekmek de al. (Ekmek almayı unutma sakın anlamında)
veya,
-Peynir al, zeytin al, salça da al! (Salça almasan da olur).

Şimdi bunu niye yazdım. Basında her gün bu de, da eki yanlış kullanılmakta. İşte son örnek:

"Cumhurbaşkanlıpı seçimi konusunda da başbakan şu ipuçlarını verdi: Ülkeme en yararlı olacağım görev hangisi ise onu tercih ederim. Ülke gerilim yaşamamalı. Bunun piyasalara etkisi var. Bizim için her şeyden önemlisi ekonomik durum, bunu asla sarsmamalıyız. Demokrasi DE çok önemli bir konu. Teşkilatımdaki alan taramasını bitirdim. Bazı sivil toplum kuruluşlarıyla DA görüşmeler yapşyorum."

Bu örnekteki "demokrasi de çok önemli bir konu" vurgusu gereksiz, çünkü demokrasiyi ikincil, üçüncül gibi gösteriyor. "bazı sivil toplum kuruluşlaryıla da" ifadesi ise cümle başına bazı getirildiği zaman anlamsız oluyor. Demek istediğim bu de, da eki söylenmek istenilenle söylenileni tamamen değiştirebiliyor.
Kullanıcı kimliğini göster14. savaşçı tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 17 Arl 2006
Bildiriler: 244
Şehir: Mersin
Alıntıyla Cevap Gönder
1.4 savaşçı demiş ki:
Demek istediğim bu de, da eki söylenmek istenilenle söylenileni tamamen değiştirebiliyor.

Aslında, "de yi çıkarınca anlam bozulmuyor" denirken "de yi çıkarınca anlamlılık bozulmuyor" denmek isteniyor. Yâni tabi ki anlam değişiyor, değişmeseydi gereksiz bir ek olurdu. Ancak bu sözcük olmasa da cümlenin (herhangi) bir anlamı oluyor, ek olan -de atılınca ise ortada anlam manlam kalmıyor.
Kullanıcı kimliğini gösterOktayD tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret etMSNM
3 tane de da eki var...
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 23 Arl 2007
Bildiriler: 2
Şehir: AYDIN
Alıntıyla Cevap Gönder
arkadaşlar Türkçede 3 de eki vardır:
1. Bağlaç Olan de: Sen de mi Leyla?
2. hal eki olan de: Okulda ders var.
3. sıfat yapan de: Sözde özne, gözde futbolcu.
Saygılar...
Kullanıcı kimliğini gösterfeleksanli tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönder
Site Sorumlusu

Kayıt: 29 Ekm 2004
Bildiriler: 1514
Şehir: Frankfurt
Alıntıyla Cevap Gönder
Sayın Feleksanlı o zaman 4. olarak addan ad yapan -de eki de var diyerek onu da ekleyelim oldu olacak. Hem de sizin verdiğiniz örnekteki sözcük gibi:

göz + de = gözde

Eğer devam edecek olursak bu böyle sürer gider. Kısacası bu tür yorumlarla konuyu dağıtmamak gerekir.

Buradaki konumuz de (-de)nin birleşik ya da ayrı yazımıyla ilgilidir.

***


Kalıp olarak kullanımlarda "ile de" unutulmamalıdır.

Okula bisiklet ile de gidilir. > OKula bisikletle de gidilir.

_________________
BİRİMİZ HEPİMİZ, HEPİMİZ DİLİMİZ İÇİN. tm
Kullanıcı kimliğini gösterTahsin MELAN tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 05 Mar 2008
Bildiriler: 17
Alıntıyla Cevap Gönder
Tek kelimeyle harika açıklamalar. Kafamdaki birçok soru işaretine cevap buldum. Müsadenizle diğer forumlarda paylaşmak istiyorum bu güzel bilgileri. Selamlar...
Kullanıcı kimliğini gösterAdem YAKUT tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Site Sorumlusu

Kayıt: 29 Ekm 2004
Bildiriler: 1514
Şehir: Frankfurt
Alıntıyla Cevap Gönder
Sayın Yakut aramıza hoş geldiniz. İstediğiniz gibi alıntı yapabilirsiniz. Alıntı olarak www.dilimiz.com adını kullanırsanız seviniriz. Karar sizin.

Saygıyla...

_________________
BİRİMİZ HEPİMİZ, HEPİMİZ DİLİMİZ İÇİN. tm
Kullanıcı kimliğini gösterTahsin MELAN tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 05 Mar 2008
Bildiriler: 17
Alıntıyla Cevap Gönder
Alıntılarda kaynak belirtmeye itina göstermeye çalışanlardanım. Dediğiniz üzere sitenin adresini de yazdım. Böyle bir siteyi herkesin bilmesini arzu ederiz.

Selamlar...
Kullanıcı kimliğini gösterAdem YAKUT tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Ayrı Yazılan de da
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 2 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2